یکشنبه , ۲۶ آبان ۱۳۹۸
صفحه اصلی » سیستم ها » تفکر سیستمی » مقاومت در برابر سیاست گذاری، قانون نتایج ناخواسته

مقاومت در برابر سیاست گذاری، قانون نتایج ناخواسته

حتما تا به حال با این مسئله مواجه شده اید که تلاشتان برای حل یک مسئله، وضعیت را بدتر کرده است. چند مثال معروف در این حوزه را همین اول این نوشته برایتان ذکر می کنم:

  • می خواهیم یک الگوی رفتاری را ترویج دهیم، هزینه می کنیم، برنامه ریزی می کنیم و برنامه ها را اجرا می کنیم ولی به جای ترویج آن الگو، وضعیت را خراب تر کرده ایم.
  • می خواهیم سیستمی را تثبیت کنیم ولی عملا ناپایدارش می کنیم.
  • سموم دفع آفات و علف کشها را برای رفع مشکلات کشاورزان و تولید بیشتر محصولات کشاورزی تولید و استفاده کردیم. این سموم اولا بعضی آفات و علفهای هرز مقاوم را بیشتر کرد و ثانیا، با کشتن حیوانات شکارچی طبیعی زنجیره غذایی را نابود نمود و ثالثا، با مسموم کردن ماهی ها، پرندگان و احتمالاً انسان مشکلات بیشتری ایجاد کردند.
  • تلاش های کنترل سیلاب مانند ساخت و ساز سد به منظور جلوگیری از اتلاف طبیعی آبهای جاری در دشت ها به سیل های شدیدتری منجر شده است و هزینه خسارات ناشی از سیلاب افزایش یافته است.

مقاومت در برابر یک سیاست را می توان یکی از انواع کوتاه اندیشی در حل مشکلات و معضلات سیستمی دانست.

علل مقاومت به سیاست

یکی از دلایل مقاومت در برابر یک سیاست، تمایل ما به تفسیر و تفکر خطی در مورد یک تجربه به عنوان یک سری رویدادها است.

برای مثال، ممکن است بشنویم: “موجودی انبار خیلی زیاد است” یا “فروش در این ماه سقوط کرده است”. در مواجهه با این مسائل فورا بدنبال بوجود آوردن زنجیره ای از علتهایی هستیم که این رویدادها را ایجاد کرده اند.

ما از سنین پایین یاد می گیریم که هر رویدادی علتی دارد، که به نوبه خود، نتیجه علل دیگری می باشد.
به عبارت ساده، باید گفت آنچه از کودکی یاد گرفته ایم، تفکر خطی است.

مثلا:
علت موجودی خیلی زیاد، کاهش غیر منتظره فروش است و فروش کم شده است زیرا رقبا قیمت خود را پایین آورده اند و رقبا قیمت خود را پایین آوردند زیرا … .

چنین توضیحات درمورد یک رویداد می تواند به طور نامحدودی در یک زنجیره بی وقفه از علل و عوارض به همین شکل ادامه پیدا کند. غالبا تفکر خطی را تا زمانی که به برخی از علتهای اولیه برسیم و یا به احتمال زیاد علاقه خود را در این راه از دست بدهیم، ادامه پیدا می کند.

جهان بینی رویداد محور منجر به رویکرد رویداد محور برای حل مسئله می شود.

مثالهایی از جهان بینی رویداد محور یا تفکر خطی را در زیر می آورم:

  • علت گران شدن دلار، تحریم‌ها و کاهش ارزش پول ملی است.
  • علت افزایش نرخ بیکاری، تعطیلی کارخانجات است.
  • علت آلودگی هوا در شهر های بزرگ، تردد زیاد اتومبیل ها و بی کیفیت بودن بنزین است.

ما وضعیت موجود را ارزیابی می کنیم و آن را با اهداف خود مقایسه می کنیم. فاصله بین وضعیت مورد نظر و موقعیتی که در آن هستیم، مشکلمان را مشخص می کند. بعد از این مرحله، راه حلهای مختلف را برای حل مشکل بررسی می کنیم و راه حلی را انتخاب می کنیم که بتواند (امیدواریم که بتواند) مسئله را حل کند.

نتایج اقدامات ما وضعیتی را که در آینده با آن روبرو هستیم تعریف می کند.

وضعیت جدید ارزیابی ما از مسئله و تصمیماتی را که برای آینده گرفته ایم، تغییر می دهد. مقاومت در برابر یک سیاست در این حالت بروز می کند، زیرا، ما اغلب طیف کاملی از بازخوردهایی (Feedback) که در سیستم کار می کنند را درک و تحلیل نمی کنیم.

با اعمال و کارهایی که انجام می دهیم، وضعیت سیستم تغییر می کند و افراد دیگر برای بازگرداندن تعادل سیستم اقداماتی انجام میدهند. بعلاوه، روشهای حل ما ممکن است عوارض جانبی (Side Effects) ایجاد کند.

جان استرمن در کتاب خود پویایی سیستم های کسب و کار پاراگراف بسیار مهمی در مورد عوارض جانبی دارد:

ما غالباً طوری در مورد عوارض جانبی صحبت می کنیم که انگار آنها یک ویژگی برای واقعیت هستند. باید گفت در اصل اینطور نیست. هیچ عارضه یا نتیجه جانبی وجود ندارد، هر چه هست خود نتیجه است. هنگامی که ما اقدامی می کنیم، جلوه های مختلفی بوجود می آید. جلوه هایی که از قبل به آن فکر کرده ایم یا مفید بوده اند را به عنوان نتیجه یا اثر اصلی می نامیم. تأثیراتی که ما پیش بینی نکرده ایم، اثراتی که برای خنثی کردن سیاست ما بروز کرده اند و اثراتی که به سیستم آسیب رسانده اند را تاثیرات جانبی می نامیم. عوارض جانبی یک ویژگی برای واقعیت نیستند، بلکه نشان آن است که درک ما از سیستم محدود و ناقص بوده است.

نتایج و عوارض غیرقابل پیش بینی به یک دلیل مهم پیش می آیند.

ما غالباً طوری عمل می کنیم که انگار علت و معلول همیشه به لحاظ زمانی و مکانی ارتباط نزدیکی دارند. اما

در سیستم های پیچیده، غالبا، علت و معلول به لحاظ زمان و مکان با هم فاصله دارند.

درباره‌ افشین صفایی

۲ دیدگاه

  1. عالی بود همیشه عالی هستین👍👍🙌امیدوارم موفق باشین

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *