چهارشنبه , ۱۲ آذر ۱۳۹۹
صفحه اصلی » روز نوشته‌ها » نمونه گیری- درس دوم

نمونه گیری- درس دوم

انواع روشهای نمونه گیری

روشهای نمونه گیری مختلفی وجود دارد که باید بر حسب شرایط یکی از آنها را برای پژوهش انتخاب کرد. در انتخاب روش نمونه گیری، توجه به دو ویژگی در جامعه هدف پژوهش ضروری است:

۱) محدود یا نامحدود بودن جامعه: اگر جامعه کوچک بوده و بتوان لیستی برای اعضاء آن تهیه نمود، جامعه را محدود می نامیم و در غیر اینصورت نامحدود.  

۲) همگن یا ناهمگن بودن جامعه: اگر بتوان دست کم دو طبقه متمایز در یک جامعه پیدا کرد، به جامعه ناهمگن می گوییم و اگر تغییرات صفت مورد بررسی خیلی شدید نباشد، جامعه را همگن می گوئیم.

از طرف دیگر، اگر هدف پژوهش تعمیم نتایج به جامعه باشد، باید نمونه گیری بصورت تصادفی انجام شود. در مقابل روشهای تصادفی، روشهای غیر تصادفی قرار دارند. روشهای تصادفی عبارتند از: نمونه گیری تصادفی ساده، نمونه گیری منظم یا سیستماتیک، نمونه گیری طبقه ای و نمونه گیری خوشه ای و از جمله روشهای غیر تصادفی می توان از نمونه برداری در دسترس، قضاوتی، هدفمند و سهمیه ای را نام برد.

در ادامه روشهای نمونه گیری را بررسی می کنیم.

الف) روش های نمونه گیری تصادفی (احتمالی)

روش نمونه گیری تصادفی ساده:

 زمانی که جامعه محدود و همگن باشد، مناسب ترین روش نمونه گیری، روش تصادفی ساده است. در این روش نمونه گیری انتخاب اعضاء نمونه مستقل از هم  است. برای نمونه گیری به این روش ابتدا لیست اعضای جامعه را تهیه و شماره گذاری کرده، سپس به تعداد مورد نیاز (حجم نمونه )، به صورت تصادفی از بین آنها انتخاب می کند.

روش نمونه گیری تصادفی ساده را می توان به دو شکل انجام داد:

۱) روش با جایگذاری: در این حالت در تمامی مراحل لیست ثابت و بدون تغییر یا حذف بوده و در نتیجه شانس انتخاب نیز ثابت و یکسان خواهد بود.

۲) روش بدون جایگذاری: در این روش با انتخاب هر عضو، آن عضو از لیست حذف می گردد.

نکته: روش بدون جایگذاری نسبت به روش با جایگذاری خطای یا واریانس نمونه گیری کمتری خواهیم داشت.

روش نمونه گیری تصادفی منظم (سیستماتیک)

روش نمونه گیری تصادفی منظم وقتی استفاده می شود که جامعه محدود و همگن باشد. اگر n تعداد نمونه مورد نیاز و N حجم جامعه باشد، در این روش باید ابتدا فاصله نمونه گیری را از رابطه زیر محاسبه کنیم.

I=N/n

پس از محاسبه فاصله نمونه گیری، به تصادف عددی کوچکتر از فاصله نمونه گیری انتخاب می کنیم.

 روش نمونه گیری منظم (سیستماتیک) وقتی  یک روش تصادفی محسوب می شود که لیست اعضای جامعه هیچ نظم و ترتیب خاصی نداشته و کاملا تصادفی باشد.

نکته: مزیت روش نمونه گیری منظم بر روش تصادفی ساده در سادگی انتخاب آزمودنی هاست.

روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای:

 زمانی که جامعه محدود و ناهمگن باشد (مانند نمونه گیری از دانش آموزان رشته های مختلف تحصیلی یک دبیرستان)، مناسب ترین روش نمونه گیری، تصادفی طبقه ای خواهد بود. در این روش محقق لیست زیر گروه ها یا زیر مجموعه های جامعه را تفکیک کرده و به صورت جداگانه از هر طبقه، نمونه گیری را به صورت تصادفی از روی لیست هر گروه انجام می دهد.

روش طبقه ای به دو  صورت نسبی یا غیرنسبی ممکن است انجام شود:

در روش طبقه ای نسبی نسبت طبقات جامعه در نمونه گیری در نظر گرفته می شود. این روش دقیق ترین روش نمونه گیری بوده و معرف ترین نمونه ها را در اختیار محقق قرار می دهد.

 روش طبقه ای غیر نسبی وقتی استفاده می شود که قصد مقایسه زیر گروه های جامعه را داشته باشیم. در این روش که صرف نظر از نسبت طبقات در  جامعه، حجم یکسان از هر کدام از طبقات انتخاب می شود.

روش نمونه گیری تصادفی خوشه ای:

اگر جامعه نامحدود و همگی باشد از روش نمونه گیری خوشه ای استفاده می شود. مثلا نمونه گیری از پرستاران شهر تهران). در واقع زمانی که جامعه گسترده بوده و تهیه لیست اعضای جامعه مقدور نباشد، محقق جهت صرفه جویی در وقت و هزینه، به جای تهیه لیست اعضاء، لیست گروه های جامعه را تهیه کرده و طی یک یا چند مرحله به صورت تصادفی دست به انتخاب می زند. در واقع در این روش، واحد نمونه گیری یا واحد تحلیل، از فرد به گروه تغییر پیدا می کند. این گروه می تواند منطقه، مدرسه، دانشگاه و … باشد. لازم به ذکر است که در میان روش های نمونه گیری تصادفی، روش خوشه ای بیشترین خطای نمونه گیری را دارد.

در واقع می توان گفت اگر قصد نمونه گیری از جامعه ای را داریم که تفاوت یا واریانس بین گروه های آن زیاد اما درون گروه های آن همگنی بالایی باشد، مناسب ترین روش نمونه گیری، طبقه ای بوده و در صورت عکس این حالت، خوشه ای مناسب ترین روش خواهد بود.

ب) روش های نمونه گیری غیرتصادفی (غیراحتمالی)

روش نمونه گیری در دسترس:

در این روش که ضعیف ترین روش نمونه گیری به شمار می رود، انتخاب نمونه با توجه به سهولت یا محدودیت های اجرایی تحقیق صورت می گیرد؛ مانند دانشجویی که پرسشنامه های خود را فقط در بین همکلاسی های خود توزیع می کند.

روش نمونه گیری قضاوتی (نظری):

در این روش محقق آگاهانه و با ذکر دلایل، نمونه ای را انتخاب می کند که تا حد امکان نسبت به دیگر نمونه ها معرف تر باشد؛ مانند محققی که بزرگترین بیمارستان تهران را که تمامی تخصص ها را پوشش می دهد، به عنوان نمونه انتخاب می کند.

روش نمونه گیری هدفمند (هدفدار):

در این روش نمونه گیری، محقق متناسب با موضوع و اهداف تحقیق، نمونه ای را انتخاب می کند که از اطلاعات لازم و کافی پیرامون موضوع تحقیق، برخوردار باشد؛ مانند پژوهشگری که تنها مرکز تخصصی سرطان در شهر خود را برای تحقیق در این عرصه به عنوان نمونه انتخاب می کند.

روش نمونه گیری شبکه ای (زنجیره ای، گلوله برفی):

زمانی که دسترسی یک جا به اعضای نمونه، مشکل و یا خطرناک باشد، از این روش استفاده می شود؛ به طوری که محقق نفر اول را انتخاب کرده، نفر اول نفر دوم را معرفی کرده و … ؛ مانند شناسایی شبکه مواد مخدر یک شهر.

روش نمونه گیری سهمیه ای (سهمی):

زمانی که جامعه مورد پژوهش، نامحدود و ناهمگن باشد از این روش استفاده می شود؛ به طوری که محقق جامعه گسترده را قسمت بندی کرده و از هر ناحیه، به صورت سهم بندی شده و غیرتصادفی (بدون لیست)، دست به انتخاب می زند. مانند نمونه گیری از دانشجویان آزاد و سراسری شهر تهران

درباره‌ افشین صفایی

این مطلب را نیز بخوانید

نمونه برداری

نمونه برداری اولین مرحله در فاز اجرایی یک پروژه تحقیقاتی است. پارامترهای جامعه (میانگین، واریانس، …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *