نوشتن؛ اعتیاد مثبتِ داوطلبان ارشد و دکتری برای یادگیری عمیق و ماندگار

نوشتن؛ اعتیاد مثبتِ داوطلبان ارشد و دکتری برای یادگیری عمیق و ماندگار

چرا بعضی داوطلبان با ساعت مطالعه کمتر، نتیجه بهتری می‌گیرند؟

بسیاری از داوطلبان آزمون‌های کارشناسی ارشد و دکتری ساعت‌های طولانی درس می‌خوانند، کلاس می‌روند و جزوه جمع می‌کنند، اما در نهایت احساس می‌کنند:

• مطالب زود فراموش می‌شوند
• سر جلسه آزمون «می‌دانستند اما یادشان نیامد»
• یا نمی‌توانند بین مباحث مختلف ارتباط برقرار کنند

این مشکل معمولاً از کم‌خواندن و قطعا ناشی از ضعف هوشی نیست؛ بلکه ریشه در نداشتن مهارت «یادگیریِ یادگیری» دارد.

یادگیریِ یادگیری؛ مهارتی حیاتی برای داوطلبان تحصیلات تکمیلی

در مسیر موفقیت در آزمونهای ارشد و دکتری، صرفاً حفظ مطالب پاسخگو نیست و یک داوطلب عالی باید بتواند:

• مفاهیم را هم بصورت انتزاعی و ذهنی و هم به شکل عینی تجزیه و تحلیل کند.
• بین سرفصل‌های اصلی و فرعی هر مطلب ارتباط منطقی و معنی دار بسازد
• اطلاعات جدید را روی بنیانهای دانسته‌های قبلی سوار کند

به بیان ساده، برای موفقیت در این آزمون‌ها، باید یاد بگیریم چگونه یاد بگیریم.

در میان نظریه‌های مختلف یادگیری، یک مفهوم کمتر به‌صورت عملی به آن پرداخته شده است:

تبدیل یادگیری به یک عادت پایدار و درونی.

یادگیری به‌عنوان «اعتیاد مثبت»

واژه اعتیاد مثبت را در عنوان کتابی از ویلیام گلاسر -نویسنده کتاب تئوری انتخاب- دیدم. به نظرم رسید که در دوره جدید و با ظهور سریع هوش مصنوعی و ابزارهای مختلف، اولین اعتیاد مثبت باید یادگیری باشد. اگر بخواهیم یادگیری را تبدیل به یک اعتیاد مثبت کنیم، باید هر چند کوتاه نگاهی به کتاب ویلیام گلاسر بیندازیم. ویلیام گلاسر در کتاب اعتیاد مثبت از نوعی وابستگی صحبت می‌کند که:

• آگاهانه انتخاب می‌شود
• به سلامت روان و رشد فردی کمک می‌کند
• باعث افزایش حس کنترل و اعتمادبه‌نفس می‌شود

اگر مطالعه، فقط در ماه‌های نزدیک به آزمون و با فشار و اضطراب انجام شود، یادگیری شکننده خواهد بود.

اما اگر یادگیری به یک رفتار منظم، خود‌تقویت‌شونده و لذت‌بخش تبدیل شود، نتایج آن کاملاً متفاوت خواهد بود.

سؤال کلیدی اینجاست:

چه کاری می‌تواند یادگیری داوطلب ارشد و دکتری را به یک اعتیاد مثبت تبدیل کند؟

پاسخ: نوشتن.

چرا نوشتن، قلب یادگیری داوطلبان ارشد و دکتری است؟

برخلاف تصور رایج، نوشتن فقط برای تولید مقاله یا پایان‌نامه نیست.

نوشتن، خودِ «فکر کردن» است.

بر اساس دیدگاهی که در مقاله «فکر کردن = نوشتن» مطرح می‌شود، زمانی که داوطلب مجبور می‌شود مطالب را بنویسد:

• اطلاعات را بازسازی می‌کند
• نقاط ابهام آشکار می‌شوند
• فهم سطحی جای خود را به فهم عمیق می‌دهد

به همین دلیل است که:

• صرف خواندن آمار، روش تحقیق یا دروس تخصصی کافی نیست
• ولی نوشتن درباره آن‌ها، یادگیری را تثبیت می‌کند

دفترچه یادگیری (Learning Journal)؛ ابزار حرفه‌ای داوطلبان موفق

در کتاب Learning Journal به شکلی ساختارمند نشان داده می‌شود که نوشتن منظم درباره یادگیری:

• قدرت تحلیل را افزایش می‌دهد
• فراموشی را به‌شدت کاهش می‌دهد
• و یادگیری را فعال می‌کند

یک دفترچه یادگیری برای داوطلب ارشد یا دکتری می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

• خلاصه مفهومی هر مبحث (نه رونویسی)
• سؤالاتی که هنوز جوابشان روشن نیست
• ارتباط بین مباحث مختلف
• اشتباهات رایج و دام‌های تستی

این کار، داوطلب را از حالت مصرف‌کننده‌ی آموزش، به یادگیرنده‌ی فعال تبدیل می‌کند.

نوشتن؛ سلاح پنهان برای موفقیت در آزمون‌های ارشد و دکتری

وقتی نوشتن به‌صورت روزانه یا منظم انجام شود:

• مطالعه هدفمندتر می‌شود
• تست‌زنی معنا پیدا می‌کند
• و داوطلب دقیق‌تر می‌فهمد «کجا مشکل دارد»

در چنین شرایطی، نوشتن دیگر یک تکلیف اضافی نیست؛

بلکه به یک اعتیاد مثبت آموزشی تبدیل می‌شود که:

• اضطراب قبل از آزمون را کاهش می‌دهد
• یادگیری را ماندگار می‌کند
• و آمادگی ذهنی داوطلب را بالا می‌برد

جمع‌بندی: اگر داوطلب ارشد یا دکتری هستید، این را دست‌کم نگیرید

اگر قصد دارید:

• دروس مفهومی مثل آمار، روش تحقیق و مباحث تحلیلی را واقعاً بفهمید
• از چرخه‌ی «می‌خوانم ولی جلو نمی‌افتم» خارج شوید
• و مطالعه‌تان نتیجه‌محور باشد

نوشتن را نه به‌عنوان یک کار جانبی، بلکه به‌عنوان هسته‌ی اصلی یادگیری وارد برنامه‌ی مطالعاتی خود کنید.

در روزنوشته‌های بعدی سایت، به‌صورت عملی‌تر نشان می‌دهم:

چطور برای دروس مختلف (به‌ویژه آمار و روش تحقیق)، دفترچه یادگیری بسازید و از آن در مسیر آزمون استفاده کنید.